Breng uw stem uit! De Tweede Kamerverkiezingen van 1909

Honderd kiesdistricten

Tot 1972 was het ongebruikelijk om na een kabinetscrisis meteen verkiezingen uit te schrijven, en ook verder ging het anders dan nu. Nederland was verdeeld in honderd kiesdistricten die elk een Kamerlid kozen; winnen vereiste de absolute meerderheid in het district. Stemmen mochten alleen mannen vanaf 25 jaar die onder meer belasting betaalden en konden lezen en schrijven.

Vier heren en een affiche

In Haarlem streden vier mannen om de zetel: Frank van Styrum, Jan Thiel, Pieter Troelstra en Frank van Lennep. De campagne was inventief: Thiel deelde luciferdoosjes uit, Van Styrums portret werd op de Grote Markt geprojecteerd en voor Troelstra reden verlichte handwagens door de avondstad. Het affiche uit de archiefcollectie roept de "Vrijzinnige Kiezers te Haarlem" op om bij de herstemming van woensdag 23 juni op "stadgenoot" mr. J.H. Thiel te stemmen; Van Lennep woonde immers in Zandvoort en Troelstra in Scheveningen.

Vrouwen eisen het woord

Hoog op de agenda stond het algemeen kiesrecht. Bij ieder campagnepraatje stond een lid van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht klaar om brochures uit te delen en in debat te gaan; Sara Hoevenaar, president van de Haarlemse afdeling, vroeg de kandidaten scherp naar vrouwenkiesrecht. De vereniging verspreidde tienduizend manifesten en strooibiljetten in de stad.

Gewonnen met 56 stemmen

Op 11 juni 1909 stemde 84 procent van de kiesgerechtigden, maar niemand haalde de absolute meerderheid. In de herstemming stond Thiel tegenover Van Lennep, terwijl Haarlemmers de tussenstanden volgden op beplakte winkelruiten. Van Lennep won met een verschil van 56 geldige stemmen: na jaren links kiezen had Haarlem ineens een rechts Kamerlid.