HRLMse Hofjes: met de stadsgids naar het Frans Loenenhofje
In de reeks HRLMse Hofjes krijgen de getekende figuren Mick en Rick van een stadsgids een rondleiding langs de Haarlemse hofjes. Eerste halte: het Frans Loenenhofje in de Witte Herenstraat, met een poort van Lieven de Key uit 1625, een onthoofde leeuw in het wapen en een spreuk op de bankjes en de zonnewijzer.
De rondleiding begint in de Witte Herenstraat, bij de poort van het Frans Loenenhofje. Stadsbouwmeester Lieven de Key bouwde die in 1625 in Hollandse renaissancestijl. Aan de binnenzijde zit het wapen van Frans Loenen: een onthoofde leeuw.
Het hofje ligt tegen de Lutherse kerk aan en heet officieel het "Sint Jans- en Koen Kuijsers Gasthuis met het Frans Loenen Hofje gecombineerd". Die mondvol heeft een geschiedenis: het Sint Jans Gasthuis stamt uit 1390, het Koen Kuijsers of Heilige Geest Gasthuis uit 1394, en in 1607 gingen ze samen met het Frans Loenenhofje. Al snel bleef alleen die laatste naam over.
Wie was Frans Loenen? Een rijke Amsterdamse koopman in lijnwaden die naar Haarlem verhuisde. Hij vergokte veel van zijn geld, maar na zijn dood bleef er genoeg over om na te laten aan de armen van Haarlem. Zijn executeurs kochten er in 1607 een deel van het terrein van het vroegere Witte Herenklooster mee en bouwden daarop elf kamers.
De gevelstenen in het hof lezen als een renovatiegeschiedenis. Proost Jacobus Zaffio, een vriend van Frans, breidde het hof in 1609 uit met vijf woningen. In 1736 lieten de regenten Sadelaar en Hoepling de woningen vergroten, en in 1772 renoveerden Joh. Enschede en Corn. Baakt Lavr. Fil. de 'proostkamers', waarbij ook een regentenkamer ontstond. In 1986 werden alle woningen drastisch gemoderniseerd; er bleven er tien over. In 2001 kreeg de tuin een paviljoen, een gemeenschappelijke ruimte waar bewoonsters en regenten allerlei activiteiten houden.
De oude lantaarns brandden vroeger op gas en hebben nu LED-verlichting. Op de bankjes in de tuin en op de zonnewijzer aan de kerkmuur staat de spreuk Bene vixit qui bene latuit: wie in de luwte leeft, leeft goed. En ja, er bestaat een oude ansichtkaart van het hofje; die is terug te vinden in de beeldbank van het NH-Archief.
De aflevering opent met een lijst van de Haarlemse hofjes, van het Hofje van Bakenes tot het Zuiderhofje. Het Frans Loenenhofje is de eerste halte; de rondleiding wordt vervolgd in de volgende HRLM.
*Tekst en foto's: Michaëla J Bijlsma, Illustraties: Eric J Coolen, Vormgeving Henk Tijbosch en beeldbank NH-Archief*
Dit verhaal verscheen in HRLM 105, september-oktober 2026.
Zelf iets gezien of gehoord dat in HRLM thuishoort? Tip de redactie.